زن وزندگي دوباره

محبت و مودت بین زوجین و شیوه های تداوم آن در زندگی مشترک

ارائه شده از:سمیه  آزادیان کارشناس ارشد روانشناسی

زمانی که مرد و زن با هم پیمان ازدواج می بندند و تشکیل خانواده می دهند یک زندگی زیبا و سرشار از خوشبختی را برای خود تصور می کنند. آن ها در رؤیاها و تصورات خود زندگی مشترکشان را سرشار از محبت، آرامش، شادی و خوشبختی تصور می کنند که هیچ مشکلی در زندگی آن ها وجود نخواهد داشت ولی آیا خوشبختی خود به خود به وجود می آید یا برای شکل گیری و استمرار آن باید تلاش کرد؟ بر خلاف باور رایج که خوشبختی را مانند گیاه خودرو تصور می کنند که به مرور زمان به وجود آمده و رشد می کند، خوشبختی مانند گلی زیباست که از همان آغاز زندگی مشترک باید به خوبی از آن مراقبت نمود تا پرورش پیدا کند و خانواده در ادامه ی زندگی از ثمرات آن بهره مند شود.

هدف اصلی از  ازدواج و تشکیل خانواده، دستیابی به آرامش است و نتیجه ی آرامش، احساس خوشبختی و رضایت از زندگی. یکی از عوامل خیلی مهم در کسب آرامش و خوشبختی در زندگی مشترک، تعامل و ارتباط صحیح بین زوجین است. هر چه این ارتباط، مستحکم تر و بادوام تر باشد کانون خانواده گرم تر و صمیمی تر خواهد بود. زیربنای برقراری ارتباط مؤثر بین زوجین وجود محبت و مودت بین آن ها می باشد، زمانی که محبت علاقه ی اولیه میان زن و مرد شکل می گیرد، با مودت در دل هایشان تثبیت می گردد و در ضرورت ها و شداید با رحمت نسبت به یکدیگر تجلی می یابد. در این صورت عطر خوشبختی در سراسر زندگی مشترک جاری می گردد و زن و شوهر و فرزندان در محیطی سالم و صمیمی رشد و پرورش می یابند.

ایجاد محبت میان زن و شوهر امری الهی است که خداوند آن را در دل های طرفین قرار می دهد حالا باید پرسید آیا تمایل و محبت اولیه که بین مرد و زن ایجاد شده خود به خود تداوم می یابد یا مستلزم مراقبت و نگهداری است که آن را بیش از بیش تازه و با طراوت نگه دارد؟

جهت آشنایی با عوامل تداوم محبت و مودت بین زن و شوهر، شناخت این مفاهیم و جایگاه آن ها ضروری به نظر می رسد.

محبت از کلمه ی حبّ به معنی دوستی و دوست داشتن می باشد. احساسی است که در قلب شخص جای می گیرد. وقتی پسر و دختری یکدیگر را می بینند نسبت به هم میل و احساسی پیدا می کنند که این میل و کشش محبت نامیده می شود. محبت باعث می شود روح مرد یا زن از حالت عشایری و پراکندگی دور شده و به سکونت و آرامش دست پیدا کند.

محبت و دوستی یک نقطه ی شروع است و شرط لازم برای شکل گیری یک رابطه محسوب می شود که باید وجود داشته باشد ولی این وجود این شرط به تنهایی کافی نیست. عاملی که باعث پایداری و تدوام محبت می شود همان احساس و شور و اشتیاق اولیه نیست بلکه عاملی قوی تر و محکم تر وجود دارد که در صورت بروز اختلاف ها و تنش ها و ... در زندگی خانوادگی و زناشویی سبب پایداری و بقای زندگی و رابطه ی زوجین می شود، این عامل مهم مودت نام دارد که بالاتر از محبت قرار می گیرد.

نیازهای درونی و روانی نیازهای پایه و اساسی در زندگی انسان است اما نباید فقط در همان درون و احساس باقی بماند، بلکه باید در ظاهر و عمل خودش را نشان دهد. لذا مودت که به معنی مهربانی، آرزو کردن، وفاداری، همدم بودن، نوعی دوست داشتن است که در ظاهر و در رفتار طرفین خود را نشان می دهد. مودت دوست داشتنی است که از حالت درونی و پنهانی خارج شده و در ظاهر نمود پیدا می کند و جلوه ای عملی می یابد. مودت به صورت عملی و دو طرفه است که بین مرد و زن در زندگی مشترک به وجود می آید و آن ها را بیش از پیش به هم نزدیک می کند و باعث صمیمیت می گردد. صمیمیت ایجاد شده، کانون خانواده را به محیطی امن و آرامش بخش برای همسر و فرزندان تبدیل می کند.

در مرحله ی مودت، مرد و زن دوست داشتن خود را در عمل به یکدیگر نشان می دهند و ابراز می کنند. البته نحوه ی ابراز محبت در مردان و زنان با هم متفاوت بوده و لازم است زن و شوهر به این تفاوت دقت داشته باشند و سعی کنند با روش مطلوب و دلخواه طرف مقابل، محبت خود را به او نشان دهند. برای یک زن دریافت شاخه ی گل از همسرش خوشایند است و آن را روشی برای نشان دادن محبت می داند ولی برای مرد، پرداختن به فعالیت مشترک با هم مانند تفریح، پیاده روی و ... مساوی با ابراز محبت می باشد.

 گاهی وقت ها حبّ یا دوستی که در آغاز رابطه به وجود آمده ممکن است دروغین باشد یا ریایی و زودگذر اما اگر حبّ در معرض آزمایش و امتحان قرار گرفت و نتیجه ی آن برای طرفین آشکار شد وارد مرحله ی مودت می شود.

به کارگیری مودت به جای حبّ و محبت صحیح نیست چون برای یک زندگی اسلامی صمیمی و پایدار، تنها محبت قلبی و درونی کافی نیست بلکه آنچه که خداوند در دل هایشان قرار داده و از مرد و زن می خواهد انجام دهند، رفتار و عمل محبت آمیز است که متناسب با همان محبت قلبی در رفتار به هم نشان دهند. چنانچه ذکر شد ایجاد محبت میان زن و شوهر امری الهی است و خداوند بلندمرتبه آن را قلب هایشان جای می دهد تا اسباب و مایه ی آرامش و سکونت یکدیگر باشند.

خداوند می فرماید: «وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَـلـَقَ لَكُـم مّـِنْ أَنفُسِكُـمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُـم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ» (سوره روم آیه 21).

از نشانه های او این است که همسرانی از جنس خودتان برای شما آفرید تا در کنار آنان آرامش یابید و در میان تان مودت و رحمت قرار داد در این نشانه هایی است برای گروهی که تفکر می کنند.

اگر به ترتیب واژه ها و قرار گرفتن آن ها در آیه ی بالا با دقت نگاه کنیم: "لتسکنوا – مودت – رحمت" می بینیم که دوست داشتن از حبّ شروع می شود تا به تکامل آن یعنی به رحمت می رسد. فردی که دلش آرام و قرار نداشته با دوستی و محبت به سکون و آرامش می رسد، کم کم محبت اولیه رنگ و بوی دیگری به خود گرفته و از حالت درونی به رفتاری و ظاهری تبدیل می شود در اینجاست که مودت بین مرد و زن برقرار می شود و بعد از آن در شرایطی که یکی از آن ها نیازمند دیگری باشد وارد مرحله ی رحمت می گردد.

رحمت، یعنی مهربانی و شفقت، امری است که هنگام ضرورت و نیاز به وجود می آید و یک طرفه است. یرحم الله – یرحمک الله.

رحمت، مخصوص انسان نیازمندی است که باید به او کمک رسانی شده و از او حمایت عملی نمود. مثلاً وقتی مادر به نوزاد تازه به دنیا آمده جهت رفع نیازهایش کمک می کند این کار، رحمت مادر نسبت به کودک است. رحمت پدر و مادر نسبت به فرزندان که از تأمین نیازهای خود عاجز و ناتوان هستند آن ها را وادار می کند که به مراقبت، تربیت، تهیه ی تغذیه و لباس مناسب و ... برای فرزندشان بپردازند. اگر این رحمت نبود چه بسا نسل انسان منقطع می شد و زندگی بشری تداوم نمی یافت ولی خداوند رحمت را عاملی برای ادامه ی زندگی بشری قرار داده است.

رحمت هم یک کار عملی است با این تفاوت که در مرحله ی نیاز خودش را نشان می دهد. مخصوصاً وقتی که زن یا شوهر در شرایطی مانند بیماری، مشکلات، مسائل اقتصادی، پیری و ... قرار می گیرند. آن ها مانند پرستار به مراقبت و نگهداری از یکدیگر می پردازند ولی مراقبت و نگهداری پدر و مادر، زن و شوهر و ... با پرستار تفاوت دارد. مراقبت آن ها از جنس محبت و مهربانی است که نسبت به هم در دل هایشان موج می زند.

ویژگی مهم رحمت، یک طرفه و بلاعوض بودن آن می باشد خداوند می فرماید: وَمَا أرسَلنَاکَ إلاّ رَحمَه لِلعَالَمِین. این آیه در مورد رسول الله صلّی الله علیه و سلّم نمایانگر این واقعیت است که وجود پیامبر صلّی الله علیه و سلّم مایه ی رحمت برای همه ی جهانیان می باشد.

در زندگی خانوادگی چنانچه هر کدام از زن و شوهر اگر عملی یا خدمتی را در قبال یکدیگر انجام دادند انتظار چشمداشت و جبران از طرف مقابل خود نداشته باشند. مرد در شرایط و موقعیت های خاص، در بیماری، در مشکلات اقتصادی و شغلی و ... نیاز به حمایت و رحمت از طرف زن دارد. زن هم به هنگام بیماری، در دوران قاعدگی، یائسگی و ... نیاز به رحمت مرد دارد و رحمت مرد نسبت به زن در چنین شرایط و موقعیت هایی خود را نشان می دهد.

زمانی که مرد، همسرش را در حالت نگران کننده ای می بیند ولی اقدامی برای نجات یا درمان او انجام نمی دهد یا این که زن، شوهرش را در حالت و موقعیت نامناسبی مشاهده می کند اگر کاری برای او انجام ندهد درواقع نسبت به او از رحمت برخوردار نیست. همچنین در روابط بین فرزندان وقتی که برادر، خواهرش را در وضعیت نامناسبی می بیند و کاری برایش انجام نمی دهد چنین فردی نسبت به نزدیکان خود محبت دارد ولی رحمت ندارد. درجات مختلفی از محبت و مودت نسبت به فرزند، پدر، مادر و ... وجود دارد ولی بالاترین و قوی ترین درجه ی آن، بین زن و شوهر است که باعث می شود در هر شرایطی کنار هم بوده و یکدیگر را رها نکنند.

مودت و رحمت، هدیه ای الهی است که با مال، مقام و زیبایی به دست نمی آید بلکه خداوند آن را در دل های بندگان خود قرار می دهد. منبع الفت دادن و گره زدن بین قلب ها و محبت و مودت، خداوند است. چنین امری جزء امور عقلی، فلسفی و ... نیست  بلکه امری خدایی می باشد.

خداوند می فرماید: «وَالَّفَ بَینَ قُلُوبِهِم لَو أَنفَقتَ مَا فِی الأرضِ جَمِیعاً مَآ أَلَّفتَ بَینَ قُلُوبِهِم» (سوره انفال آیه 63).

«و در میان دل های آنان الفت ایجاد نمود. اگر همه ی آنچه در زمین است صرف می کردی نمی توانستی میان دل هایشان انس و الفت برقرار سازی ولی خداوند میانشان انس و الفت انداخت، چرا که او عزیز و حکیم است».

قاعده ی مودت و رحمت در تمام زندگی مؤمن و خانواده ی اسلامی حاکم است به طوری که زن و مرد مؤمن تا پایان زندگی مشترک و حتی پس از آن نسبت به این قضیه ی درونی متعهد و پای بند هستند. روابط ام المؤمنین خدیجه رضی الله عنها و رسول الله صلّی الله علیه و سلّم نمونه ی کامل و بارز آن در طول تاریخ می باشد. پیامبر صلّی الله علیه و سلّم پس از مرگ خدیجه حتی به بقیه همسرانش اجازه نمی داد که نسبت به این بانوی بزرگوار بی احترامی کنند. 

مودت و رحمت هر دو ملازم و همراه یکدیگر بوده و هر دو با هم کارساز هستند. مودت بدون رحمت به سردی کشیده می شود و رحمت بدون مودت نیز دوام ندارد. مودت و رحمت، عامل بقا و تداوم آرامش در زندگی مشترک است.