احکام و آداب رقیهٔ شرعی
ارائه شده از:مرضیه رامش دبیر شیمی
خطیب: دکتر عبدالرحمن سدیس
خطبهی اول:
ستایش از آن الله است، آن صاحب نعمت و آنکه قلبهای صادق را اسباب هدایت عطا میکند، و گواهی میدهم که معبودی به حق نیست جز الله که تنها و بیشریک است شهادتی که باعث سلامت و اعتدال تن و روان است و گواهی میدهم که پیامبر و محبوب ما محمد، بنده و پیامرسان و صفی و خلیل اوست، او که با بهترین علاج دردها را دوا مینمود و امت را به سوی اوج سعادت راهنمایی میکرد.
درود و سلام خداوند بر او و بر اهل بیت و یارانش باد، آنان که شهسواران هدایت و دعوتگران به سوی آن بودند و همچنین بر تابعین که رهرو راه آنان بودند، و هر که تا قیامت به نیکی از آنان پیروی نماید.
اما بعد:
ای بندگان خداوند تقوای او را پیشه سازید و به ریسمان محکم آن چنگ زنید که چه نیک است عاقبت آن و چه شیرین است ثمرات آن، و از سلامتی بدن پیش از بیماری سود برید و قبل از دست رفتن فرصتِ نیکیها و اعمال صالح نسبت به انجام آن تلاش ورزید.
{ وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوَى } [بقره: 197]
(و توشه برگیرید که بهترین توشه تقوا است)
ای مومنان:
امت اسلامی ما طی تمدن انسانی والای خود مثالهای زیبا و بزرگی در میدانهای معالجهی اصیل برگرفته از نور کتاب و سنت به نمایش گذاشته است، کتاب خدا و سنت پیامبرش که برای خارج ساختن روح و بدن مردم از جهنم دردها و بیماریهای روحی کافی است. اما در این دوران آکنده از چالشها و مشکلات، در این عصر که پر است از نیتها و مقاصد آلوده، قضیهی علاجی و عقیدتی مهمی خود را نمایان میسازد و آن رقیهی شرعی و دعاهای نبوی برای درمان بیماریها است.
اهمیت این موضوع آنجا است که خود را به عنوان علاج تن و روان مطرح کرده است که به دست آوردن آن هدف اساسی و آرزوی هر کسی است. رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ میفرماید: «هر که شب را با امنیت در خانهاش به سر کند و بدنش سالم باشد و غذای یک روزش را داشته باشد مانند این است که همهی دنیا را به طور کامل در اختیار دارد» [به روایت ترمذی و آن را حسن دانسته است]
ای مسلمانان:
در این دوران، بیماریهای سختی از جمله صرع و مَسّ و سحر و چشمزخم و حسد همهگیر شده و بخشهای بسیاری از این دنیا را فراگرفتهاند، و آیات قرآن و نصوص احادیث و همچنین واقعیتی که پیش روی خود میبینیم به روشنی ثابت کردهاند که این دو ـ یعنی قرآن و احادیث ـ دوای هر دردی هستند چنان که خداوند ـ سبحانه و تعالی ـ میفرماید:
{ قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدًى وَشِفَاءٌ } [فصلت: 44]
(بگو آن برای کسانی که ایمان آوردهاند هدایت و شفا است)
و رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ با مشروع دانستن رُقیه و تاکید بر آن چنین میفرماید: «رقیههایتان را به من عرضه کنید و تا وقتی که شرک نباشد اشکالی در آن نیست» [به روایت امام مسلم]
چه بسیار بیمارانی که در شُرُف مرگ بودهاند و بیمارستانهای مجهز و پزشکان ماهر نیز نتوانستهاند کاری برای آنها انجام دهند، رو به سوی رقیهی شرعی آوردهاند و خداوند اینچنین شفا را برای آنها مقدر نموده است و این مصداق سخن رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ است که میفرماید: «به دو شفاگر اهمیت دهید: قرآن و عسل» [به روایت ابن ماجه و حاکم و بیهقی با سند حسن]
امام سیوطی ـ رحمه الله ـ میگوید: “در این حدیث رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ میان طب الهی و طب بشری جمع بسته است“.
علامه ابن قیم ـ رحمه الله ـ میگوید: “قرآن شفاگر کامل از هر گونه بیماری قلبی و بدنی است اگر بیماری به درستی از آن بهره جوید. و چگونه ممکن است دردها و بیماریها در برابر کلام پروردگار زمین و آسمانها مقاومت کنند؟ کلامی که اگر بر کوهی نازل شود آن را تکه تکه میکند”
چه زیباست این سخن از آن دانشمند بزرگ!
برادران و خواهران ایمانی:
به علت ناآگاهی و غفلت بسیاری از مردم نسبت به آثار رقیهی شرعی و ضعف جنبههای ایمانی و عقیدتی بیماران، بسیاری از آنان در صورت به تاخیر افتادن شفا و سختی دردها و بیماریها، با قصد یا بدون قصد رو به سوی اهل دَجَل و فریب و خرافات و شعبدهبازی و سحر و امور خلاف شرع میآورند و مدعیان دروغین رقیهی شرعی آنان را در محاصرهی خود میگیرند.
اینجاست که باید پرده از فریب راقیان دروغین برداشته شود و جلوی کسانی که بدون شایستگی وارد این مجال میشوند گرفته شود. کسانی که حتی نسبت به دردهای انسان آگاهی ندارند چه رسد به درمان آن.
و به هدف در امان ماندن بندگان از دست رقیهخوانان ناآگاه دروغگو و حفظ حوزهی رُقیهی شرعی از جاهلان و خرابکاران نیاز به چنین هشداری وجود دارد. چرا نه؟ وقتی رقیه خوانی را میبینی که از نوشتههای مبهم استفاده میکند و دیگری را میبینی که سخنان مبهم و نامفهومی به زبان میآورند و دیگری درد بیمار را به طور قطع از چشمزخم نزدیکان میداند و درک نمیکند که با این حماقت پیوند خویشاوندی و صلهی رحم را قطع کرده است.
رقیههای مبهم و نامفهوم چیزی نیست جز وسوسهی شیطان پس خود را از آن دور بگیر و برحذر باش.
برخی دیگر از این افراد، بیمار را چنان کتک میزنند که حتی انسان سالم هم توان آن را ندارد! و گمان میکنند که این درد بر جن وارد میشود نه بر انسان! بیمار بیچاره هم با سکوت خود از کار او دفاع میکند و برخی دیگر از جریان برق استفاده میکنند طوری که به بیهوشی یا مرگ بیمار میانجامد.
پروردگار! چه جهل مرکبی است این!
ای مسلمانان:
اغلب این مدعیان خود را در پس پردهی خرد و تقوای ظاهری پنهان کردهاند اما آنان در واقع چیزی نیستند جز عدهای دروغگوی ماهر برای چپاول اموال مردم. چه بسا آنان برای رونق تجارت خود از نام بزرگان هم سوء استفاده کنند و یا به نام رقیهی شرعی از زنان سوء استفاده نمایند. کسانی که از داستانهای اینان با زنان آگاهند چیزهایی دیدهاند باورنکردنی که انسان به به شگفت میآورد و این عجیب نیست، چه بسا انسانی که چنان از بیماری سختی کشیده است که همه چیز خود را فدای سلامتی میکند.
در اثر این اعمال خلاف شرع لازم است که تنها کسانی که نسبت به علم شرعی آگاهی دارند و امانتدار و صالح و صادق و ماهرند و نسبت به مال مردم چشمداشت ندارند و به دور از خشونت و غرورند وارد این عرصه شوند. شایسته است شخص راقی با بیمار مهربان و دلسوز باشد و تنها به موضع درد بنگرد مخصوصا در مورد زنان که باید از چشم خود محافظت کرده و از خلوت با بیمار دوری کند و از عوامل فتنه دوری گزیده و به ضوابط شرعی پایبند باشد.
و هر که راه و روشش این باشد موفق شده و مورد احترام دیگران قرار میگیرد. اهل علم سه شرط را برای رقیهی صحیح شرعی بر شمردهاند:
نخست اینکه: با نامها و صفات خداوند و کلام وی باشد.
دوم اینکه: با زبان عربی واضح و مفهوم باشد.
سوم آنکه: شخص راقی معتقد باشد که رقیه به ذات خود تاثیر گذار نیست بلکه با تقدیر خداوند موثر خواهد بود.
برادران و خواهران عزیز، ای کسانی که خواهان عافیت و سلامت هستید، خداوند شما را از دردها و بیماریها در امان بدارد، از راقیان صادق و نیک بهتره جویید، کسانی که از راه و روش صحیح علاج بهره میبرند که امید است مشکلتان حل گردد. اما اولی و بهتر این است که شخص بیمار خودش خود را رقیه کند زیرا این بیشتر نشاندهندهی نیاز شخص به خداوند است.
عثمان بن ابی العاص ـ رضی الله عنه ـ از دردی که در بدن داشت به رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ شکایت برد، پس رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ وی را چنین راهنمایی کرد و فرمود: «دستت را در جایی که درد میکنند بگذار و سه بار بسم الله بگو و سپس هفت بار بگو: أَعُوذُ بِاللَّهِ، وَقُدْرَتِهِ مِنْ شَرِّ مَا أَجِدُ وَأُحَاذِرُ» [به روایت امام مسلم] یعنی: « به عزت خداوند و قدرتش پناه میبرم از شر آنچه مییابم و ترس آن را دارم»
همچنین سعی کنید خانهها و فرزندانتان را با دعاهای شرعی و اذکار صبح و شام در امان بدارید که اینها به اذن خداوند و با توکل بر پروردگار شنوا و بینا و سپردن امور به او، دژی است محکم در برابر همهی بلاها. این به معنای ترک اسباب نیست بلکه معنای آن این است که انسان به جایگاه و کفایت شخص راقی توکل نکند بلکه به توفیق خداوند و عنایت او امید داشته باشد و اعتماد نماید:
{ أَلَيْسَ اللَّهُ بِكَافٍ عَبْدَهُ } [زمر: 36]
(آیا الله برای بندهاش کافی نیست؟)
که یقین به خداوند والاترین عزیمت و روشنگرترین ماه تابان در تاریکی حیرتها است.
همچنین نباید از برگرفتن اسباب پزشکی جدید رویگرادن بود، چه بیماری شخص بدنی باشد یا روانی زیرا رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ میفرماید: «ای بندگان خداوند خود را مداوا کنید اما از حرام استفاده نکنید» [به روایت ابوداوود و بیهقی با سند صحیح]
اما بعد، ای امت مسلمان:
رقیهی شرعی از نظر تطبیق و علاج نیاز به همت و تلاش دارد، تا آنکه با تبیین چارچوب و باز گرداندن آن به اصول شرع در سایهی علمی راسخ و محکم این علم مداوای شرعی جایگاه خود را باز یافته و عقیدهی مردم و جوامع را حفظ نماید.
لازم است در برابر طوفان بنیان کن نا اهلانی که وارد این مجال شدهاند ایستاده و همهی کسانی که قصد وارد شدن به آن را دارند دارای گواهی شرعی از سوی اهل تخصص باشند.
أعوذ بالله من الشیطان الرجیم:
{وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَلَا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَسَارًا} [اسراء: 82]
(و از قرآن آنچه را که برای مومنان مایهی شفا و رحمت است نازل میکنیم و ستمگران را جز زیان نمیافزاید)
خداوند برای من و شما در آیات کتابش و سنت پیامبرش برکت دهد. این سخن خویش را گفته و برای خود و شما و همهی مسلمانان از هر گناهی از خداوند متعال آمرزش میخواهم پس از او آمرزش بخواهید و به سوی او توبه کنید که او بسیار توبهپذیر و مهربان است.
خطبهی دوم:
ستایش مخصوص الله است که نعمتهای پی در پی را بر بندگانش نازل نموده و گواهی میدهم که معبودی به حق نیست جز الله که واحد و بیشریک است و گواهی میدهم که محمد، بنده و پیامبر و شافعی است که شفاعتش در روز محشر پذیرفته شده است. درود و سلام خداوند بر او و بر اهل بیت پاک و اصحاب نیک وی و تابعین و همهی کسانی باد که تا قیامت از آنان پیروی نمایند.
اما بعد:
ای بندگان خداوند تقوای او را آنگونه که به شما امر نموده پیشه سازید و عقیدهی خود را از هر گونه آلایش و ناپاکی دور سازید و بدانید که بهترین سخن کلام خداست و بهترین راه و روش، راه و روش محمد ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ است و بدترین کارها، نوآوری در دین است.
برادران و خواهران عقیده:
از جمله چیزهایی که باعث حفظ توحید است، اشاره به آثار یقین محکم است، یقینی که اوهام و بدفالی و کاهنان و دروغگویان به آن راهی ندارند. آنکه خود را اسیر اعتقادات باطل، و شوم دانستن ماهها و سالها نموده و به ستارگان و طالع و برجهای فلکی وابسته است تا به گمان خود از بدی دور بماند در واقع بازیچهی دست شیاطین گردیده و دینش را در خطر قرار داده است.
{ وَإِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلَا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ وَإِنْ يُرِدْكَ بِخَيْرٍ فَلَا رَادَّ لِفَضْلِهِ } [یونس: 107]
(و اگر الله به تو زیانی برساند آن را برطرفكنندهای جز او نیست و اگر برای تو خیری بخواهد بخشش او را ردکنندهای نیست)
پس پاک و منزه است خداوند، هیچ چیز قضای او را بر نمیگرداند و هیج تاثیرگزار حقیقی در کائنات نیست مگر او.
چگونه ممکن است عقل و خرد بشری به این درجه از سقوط در بیخردی برسد؟ آن هم در زمانهی ارتقای علمی و شکوفایی عقل بشری و انفجار اطلاعات؟
خداوندا! تنها تو پاک و بیعیبی!
اما بعد، ای امت قرآن: دردهای معنوی جهانی کمتر از دردهای فردی و اجتماعی نیست. پس ای امت شفاگیرنده از قرآن؛ شما طبیبان این دردها و مشکلاتید. شما با قرآنی که دارید کاردان و کارشناس واقعی برای درمان هر بیماری هستید. شمایید که برای این دنیای پردد و پرزخم دوای شافی را به همراه دارید. نوشدارو در دستان شماست که لباس صلح و امنیت و عافیت را بر تن این جهان بپوشانید.
پس ای امت قرآن؛ بجنبید و تلاش کنید؛ که خداوند یار و یاور شماست:
{ يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِمَا فِي الصُّدُورِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ } [یونس: 57]
(ای مردم برای شما اندرزی از سوی پروردگارتان و شفایی برای آنچه در سینههاست و هدایت و رحمتی برای مومنان آمده است)
و درود و سلام فرستید بر سرور پیامبران، بهترین انسانها، چنانکه خداوند شما را در آیات محکم کتابش امر نموده و فرموده است:
{ إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا } [احزاب: 56]
و رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ فرموده است: «هر که بر من یک درود فرستد خداوند به خاطر آن بر او ده درود خواهد فرستاد» [به روایت مسلم از حدیث عبدالله بن عمروبن عاص رضی الله عنهما]
خداوندا بر سرور پیشینیان و پسینیان، و رحمت بر جهانیان، پیامبر ما محمد و بر اهل بیت و یارانش درود و سلام فرست و راضی و خشنود باش از چهار خلیفهی راشد، ابوبکر و عمر و عثمان و علی و از دیگر صحابه و تابعین و آنانی که تا روز قیامت به نیکی از آنان پیروی نمایند و همچنین از ما با رحمت خود خشنود باش ای مهربانترین مهربانان.
خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده؛ خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده؛ خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده و حوزهی دین را حفظ نما و این سرزمین و دیگر سرزمینهای مسلمان را در امن و امان و رفاه بدار.
خداوندا ما را در سرزمینهایمان ایمن بگردان و مسئولان ما را اصلاح نما.
خداوندا گرانی و وبا و ربا و زنا و زلزله و حوادث و فتنههای بد آشکار و پنهان را از این سرزمین و دیگر سرزمینهای مسلمان دور گردان ای پروردگار جهانیان.
خداوندا بیماران ما را شفا ده، خداوندا بیماران ما را شفا ده و مردهگان ما را بیامرز و ما را به آن آرزوهایمان که باعث خشنودی توست برسان و کار ما را با نیکیها خاتمه ده و عمرمان را به سعادت با پایان رسان.
خداوندا غم غمداران را از بین بر و سختیشان را به پایان رسان.
خداوندا اوضاع امت محمد ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ را در هر جایی که هستند اصلاح نما. ای دارای بزرگی و عظمت.
خدایا دشمنان دین را نابود ساز که آنان قادر به ناتوان ساختن تو نیستند، خداوندا جمعشان را پراکنده ساز، خداوندا آنها را غنیمتی برای مسلمانان و عبرتی برای دیگران بگردان، ای قدرتمند و ای صاحبعزت، وای دارای بزرگی و اکرام.
خداوندا مقدسات مسلمانان را نجات ده، خداوندا مقدسات مسلمانان را نجات ده، خداوندا مقدسات مسلمانان را از دست اشغالگران متجاوز نجات ده، ای پروردگار جهانیان.
ای دارای جلال و بزرگواری، ای زندهی پایدار، به رحمت تو دست مییازیم، ما را حتی برای یک چشم به هم زدن به خود وانگذار و همهی امور ما را اصلاح نما.
خداوندا مردان و زنان مسلمان و مردان و زنان مومن، زندهگان و مردهگان را مورد مغفرت خود قرار ده ای شنوای نزدیک، ای اجابت کنندهی دعاها.
خداوندا توی آن الله که معبودی به حق جز تو نیست، تو بینیازی و ما نیازمند، باران را بر ما نازل ساز و ما را از نومیدان مگردان، خداوندا برای بارانی که به ما عطا نمودی تو را حمد و شکر میگوییم، خداوندا آن را بر گوشه و کنار سرزمینهایمان بباران و بندگان را با آن سود رسان، ای زنده و ای پایدار، ای دارای شکوه و بزرگی.
خداوندا ما را و پسران و دختران ما را موفق گردان و آنان را در همهی امورشان یاری ده ای حی و ای قیوم، ای دارای جلال و بزرگواری.
{پروردگارا ما را در دنیا و آخرت نیکی عطا کن و از آتش دوزخ دور بدار} [بقره: 201]
و آخر سخن اینکه: {الحمد لله رب العالمين
بسم الله الرحمن الرحیم