چگونه خانواده می تواند عامل گسترش حجاب یا بدحجابی باشد؟

ارائه از: بی  بی  فرزانه  عبدالکریم کارشناس ارشد علوم  اجتماعی

امروزه ما در خیابان و کوچه و بازار گاهی در کنار یک مادر باحجاب یک دختر بدحجاب را می بینیم،این پدیده به معنای این است که این مادر و در کل خانواده این دختر در انتقال فرهنگ حجاب به فرزندشان موفق نبوده اند. و حال آن که خانواده به عنوان اولین محیط رشد و نمو فرزند، در شکل گیری و تکوین عادات او تأثیر بسیار عمیقی دارد. فرزندان نه تنها از طریق تشویق های کلامی و غیر کلامی، بلکه از طریق الگو سازی نیز خود را با نقش های ایده آل خانواده هماهنگ می کنند. اگر در خانواده ای والدین، مخصوصا مادر مقید به ارزش های اسلامی باشند و به حجاب به عنوان یکی از ارزش های اسلامی ارج نهند و فرزندان خویش را نیز به رعایت حجاب اسلامی تشویق کنند پایه های مستحکمی برای تربیت دختران با حجاب پی ریزی می کنند. به قسمتی از نامه یک مادر مقید به حجاب توجه فرمایید:خداوند که مرا زن آفرید مسئولبت اداره و تربیت کودکان امروز و مردان فردای روزگار را به من سپرد و فرمود: تو رئیس روابط عمومی خانواده باش و با عواطف خداداد خویش به اعضای خانواده گرمی ببخش. ازآن روز که به این مسئولیت و پست مهم واقف گشتم با خود عهد کردم که لحظه ای از این تکلیف سرباز نزنم و فکرم به جانب دیگر نرود و حتی نگذارم بی سبب،فکر دیگران بی سبب به سوی من متمایل گردد. من که نمی توانم هر جوان بیکار و بیعاری که در خیابان و اداره و بازار دیدم از خود برانم و به یکایک آنها بگویم اهل فساد و زشتی نیستم… به همین منظور با روسری و چادرم به کنایه آنان را هوشیار و هشدار داده ام تا بدانند که من اهل انحراف نیستم و از مسئولیت همسری و مادری خویش برای هیچ و پوچ دست برنمی دارم من با این کار،هم خود را حفظ می کنم و هم آنها را، برخلاف خانم های بی حجاب که نه هنر حفظ خویش را دارند و نه قدرت دور کردن بلهوسان را از خود. من به دخترم تعلیم دادم که هرگاه از خانه بیرون می رود اولا، لباس ساده و عادی بپوشد تا حس تمایل پسران را تحریک نکند و آنها را علیه خود بسیج ننماید. ثانیا، چادری دور خود بگیرد بدون ادا و اطوار بدون رنگ خیره کننده و با حرکاتی موزون راه برود تا به آنها بفهماند که اگر قصد ازدواج دارند باید به خانه اش آیند و در حضور پدر و مادر -نه در حاشه خیابان و پارک – مقصد و پیشنهاد خود را اظهار کنند. برعکس، در خانواده هایی که از حجاب به عنوان یک ارزش تقدیر نمی شودفرزندان در معرض بدحجابی قرار می گیرند،چون گاهی الگو سازی به راحتی صورت نمی گیرد. به همین دلیل حتی گاه از یک خانواده مذهبی دخترانی بر می خیزند که به رعایت حجاب اسلامی پای بند نیستند این امر می تواند به دلایل عدم هماهنگی تربیتی در کانون خانواده، مثل عدم هماهنگی بین پیام های تربیتی والدین یا برخی اعضای فامیل و یا عدم وجود شرایط الگوبرداری مناسب باشد.

از جمله شرایط الگوبرداری مناسب، مقام و موقعیت مدل و الگو، تقویت رفتار یادگیرنده توسط مدل و الگو برای یادگیرنده است به این معنا که محبت بایستی بین والدین و فرزندان برقرار باشد تا اینکه به راحتی فرزندان از پدر و یا مادر تقلید کنند. بنابراین، خشونت به خرج دادن در خانواده و سخت گیری نسبت به فرزندان در مورد رعایت ارزش های اسلامی مثل حجاب و افراطی عمل کردن، به احتمال زیاد نتیجه عکس می دهد. علاوه بر این هماهنگی در تقویت رفتارها نیزدرتربیت فرزندان با حجاب بسیار ضروری است. مثلا اگر رفتار حجاب به وسیله مادر و پدر تقویت شود ولی به وسیله خاله یا عمه تقویت نشود و آنها بدحجاب باشند، فرزند پیام های متفاوت و متعارضی دریافت می کند و به راحتی نمی تواند رفتار خویش را جهت دهی نماید و به احتمال زیاد گیج و سرگردان می شود.

آنچه از تحقیقات بر می آید این است که علاوه بر مهر و محبت، مقام و موقعیت الگو نیز بسیار برای یادگیرنده و تقلید کننده تسهیل کننده است.پس پدر و مادر بایستی مورد احترام فرزند باشند تا فرزند آنها را به عنوان الگو بپذیرد و از آنها تقلید کند.

بنابراین، خانواده به تناسب چگونگی عملکردش می  تواند عامل گسترش و تحکیم حجاب و یا برعکس،عامل بدحجابی باشد.