خودکنترلی

 ارائه از: بی  بی  فرزانه  عبدالکریم کارشناس ارشد علوم  اجتماعی

تلنگری مرا بر آن داشت تا در مورد آیات اولیه ی سوره ی عبس که بارها آن را خوانده بودم تأملی دوباره داشته باشم. آیاتی که در آن به یکی از قوانین مهم در زندگی بشری پرداخته شده ولی به سادگی از کنار آن گذشته و متوجه نشده ایم که خداوند با بیان این موضوع مهم در قرآن ما را به انجام آن امر کرده است.

«عَبَسَ وَ تَوَلَّی* أن جاءَهُ الأعمَی» (سوره ی عبس، آیات 2-1) روی ترش کرد و اعراض نمود که آن نابینا پیش او آمد.

ماجرا از این قرار است که پیامبر صلّی الله علیه و سلّم در برابر یک نابینا ترشرویی کرده و اخم نموده است. در ظاهر خیلی ساده و پیش پا افتاده به نظر می رسد، اتفاق بزرگی رخ نداده ولی چرا خداوند در دو آیه در مورد آن صحبت کرده و پیامبر را مورد عتاب و سرزنش قرارداده است؟ قطعاً موضوع مهم تری در پس این اتفاق ساده وجود دارد که به این صورت به پیامبر صلّی الله علیه و سلّم تذکر داده شده، تذکر مهمی که خطاب اصلی آن همه ی انسان ها هستند. پیامبر صلّی الله علیه و سلّم در برابر کسی که کور است و توانایی دیدن ندارد اخمی انجام داد که کلامی  نبود و با زبان و کلمات بد خلقی خود را بروز نداد، فقط اخمی در چهره ی پیامبر صلّی الله علیه و سلّم وجود داشت حتی خود نابینا هم آن را ندید و متوجه نشد ولی چنین آیه ای از این رفتار به ظاهر کوچک بلند شده و چنین عتاب بزرگی را برای پیامبر صلّی الله علیه و سلّم به دنبال داشته است. خداوند در این دو آیه علناً و با صراحت از پیامبر  صلّی الله علیه و سلّم و در واقع از همه ی انسان ها می خواهد که در هر شرایطی باید عمل نیک و شایسته انجام دهند چه کسی ناظر و شاهد اعمال آن ها باشد چه ناظری وجود نداشته باشد در هر حال ملزم به انجام آن عمل به بهترین شکل هستند. خداوند به صراحت به ما امر می کند تا روز قیامت این قانون را مدنظر داشته باشیم و در زندگی فردی، خانوادگی، اجتماعی و شغلی خود آن را رعایت کنیم. دیدن یعنی نظارت و مراقبت و چشم نابینا نمادی برای هر عامل خارجی است که کار مراقبت را انجام می دهد. پیامبر مورد عتاب قرار گرفت چون او باید خودش را کنترل می کرد حتی اگر چشم و ناظر بیرونی وجود نداشته باشد. این موضوع مهم در همه ی جنبه های زندگی فردی و اجتماعی انسان ها کاربرد دارد. این که دیگران، چه حاکم باشد یا همسر، پدر باشد یا مأمور و مدیر باشد یا استادکار و ... چون آن ها مدام در کنار زیر مجموعه یا زیر دست خود حضور ندارند و همه ی اعمال او را نمی بینند دلیلی برای ارتکاب جرم، خلاف، کوتاهی، کم کاری و یا اشتباه از طرف دیگران وجود ندارد. اشتباه، اشتباه است حتی اگر پیامبر صلّی الله علیه و سلّم هم مرتکب آن اشتباه شده باشد مورد تذکر قرار می گیرد تا درسی باشد برای دیگران که آن را در زندگی خود رعایت کنند و دچار خطا و لغزش نشوند. همه ی ما انسان ها در هر شرایطی موظف هستیم کار نیک و پسندیده را انجام دهیم چه کسی شاهد و ناظر کار ما باشد چه نباشد. راننده ای که بدون حضور پلیس پشت چراغ قرمز منتظر می ماند، کارگری که بدون نظارت سرکارگرش کار خود را به نحو احسن انجام می دهد، زنی که بدون حضور شوهرش از منزل و فرزندان به خوبی مراقبت می کند، فرزندی که بدون حضور پدر یا مادرش کار اشتباهی را انجام نمی دهد،  کارمندی که بدون حضور رئیس وظایف محوله اش را به درستی انجام می دهد، استادکاری که بدون نظارت صاحبش وسیله ای را به درستی تعمیر می کند و ... نمونه های کوچکی هستند از موارد بی شماری که در زندگی روزمره ی ما اتفاق می افتند. ما هر روز در زندگی خود با مصادیق و نمونه های عینی این قانون مهم سر و کار داریم که می توانیم از آن به عنوان خود کنترلی یاد کنیم. در خود کنترلی حالتی در درون فرد باید به وجود بیاید که وظایف خودش را انجام دهد و مرتکب امر خلاف نشود بدون این که عامل خارجی آن فرد را کنترل کند که در زمینه ی کاری از آن به عنوان وجدان کاری یا اخلاق حرفه ای هم یاد می شود. وجدان کاری، رضایت قلبی، تعهد و التزام عملی نسبت به وظایفی است که قرار است انسان آن را به انجام برساند به گونه ای که اگر بازرس و ناظری نیز بر فعالیت او نظاره گر نباشد، باز هم در انجام وظیفه ی خود کوتاهی نکند.